Inleiding

In het omgaan met natuur gaat veel verkeerd waardoor de problemen erg groot zijn geworden.  Overheidsinstanties, Gemeenten, Waterschappen, Provincies en andere terreinbeherende instanties vertonen al jaren een groot gebrek aan daadkracht en verantwoordelijkheidsgevoel wanneer het om natuurbehoud gaat. Ze zijn de afgelopen decennia echter wel zeer effectief gebleken in het verwijderen van natuur. Om dat doel te bereiken worden alle beschikbare middelen ingezet, wordt de flora en faunawet aan de kant geschoven en lijken ze de beschikking te hebben over een onbeperkt budget. Verder is iedere controle over datgene wat ze stukmaken monddood gemaakt; er is vrijwel geen controle en tot rechtszaken of veroordelingen komt het zelden tot nooit en anders wordt er wel een ontheffing geregeld bij LNV. Inspraak wordt niet geduld en voorstellen of alternatieven worden zonder enige aandacht aan de kant gegooid.

Dit alles is mogelijk omdat ze hierin de rijksoverheid, de wetgever en de handhavers van de wet aan hun zijde vinden en beschikken over veel meer middelen. De kans dat een aanklacht over vandalisme werkelijk een zaak wordt is klein; de kans op veroordeling nog kleiner en de kans dat een veroordeling hun portemonnee raakt is niet eens aanwezig want zelfs een eventuele opgelegde boete aan een overheidsinstantie zal moeten worden opgebracht door de gemeenschap. De kans dat er, zelfs na een veroordeling iets veranderd, is nog kleiner dan nul. Vanwege de langdurige, tijdrovende en stroperige bureaucratie welke ontstaat wanneer je een klacht indient tegen bijvoorbeeld een overheidsinstantie is dat eigenlijk geen optie meer. Wat overblijft in een land als Nederland, is het gebruik maken van de vrijheid van meningsuiting. Daarvan maak ik in dit geval graag gebruik. Verder blijf je met lege handen staan in een uitgekleed landschap.

Misschien bent u het met bovenstaande stellingen niet eens en speelt de opmerking door het hoofd dat het wel allemaal erg negatief benaderd wordt. Wanneer dat het geval is heeft u waarschijnlijk geen idee hoe dramatisch het gesteld is met de natuur in uw eigen woonomgeving, is uw kennis daarover heel beperkt en bent u zich misschien ook niet bewust van de wurggreep door LNV en andere overheden waarin de natuur zich momenteel bevindt.

Om terug te gaan naar het begin. De natuur in onze leefomgeving is zwaar aangetast en wordt steeds verder uitgehold. Er resteert nog maar weinig in de woonomgeving van mensen en de restanten vertonen steeds minder samenhang. Nog maar weinig mensen komen ermee in aanraking. Het gros weet daardoor niet eens meer waar het over gaat en de angst voor natuur wordt met het jaar groter. Vraag uzelf eens af; hoeveel weet u nou nog van de planten en dieren in uw eigen omgeving? Probeer onderstaande vragen eens voor uzelf te beantwoorden en vraag uzelf eens af hoe het komt dat u de meeste vragen niet kunt beantwoorden. Ligt dat aan u, ligt dat aan de vragen of ligt dat eraan dat het er allemaal niet meer is? Mijn antwoorden op onderstaande vragen zijn terug te vinden in bijlage 1.

De vragen:

• Wanneer heeft u voor het laatst een zingende veldleeuwerik gehoord?
• Wanneer heeft u voor het laatst een wezel of hermelijn gezien?
• Noem tien soorten inheemse zoetwatervissen uit uw eigen omgeving.
• Wijs een wateroever aan waar niet mechanisch gemaaid of gebaggerd is in de laatste vijf jaar.
• Wijs de dichtstbijzijnde locatie aan waar een egel ongestoord kan overwinteren.
• Wat is de dichtstbijzijnde voortplantingslocatie van gewone padden rondom uw eigen huis. Hoe is het beheer van die plek; is er genoeg voedsel, kunnen de padden daar overwinteren, zijn er overlevingsmogelijkheden voor de 8 mm grote jonge padjes wanneer ze in juni uit het water kruipen?
• Wijs een boomloze locatie aan van slechts 100 vierkante meter waar minimaal al vijf jaar niet is gemaaid en waar ook geen auto’s, crossbrommers of trekkers hebben rond gereden.
• Wijs de dichtstbijzijnde dode boom aan die daar al meer dan 5 jaar in dode vorm staat.
• Wat is de functie van een afgeschoten roek aan een touwtje boven een akker of een kuilhoop?

Wanneer ik hier een aantal problemen benoem, zoals eerder ook is gebeurd in het * Groenbeleidsplan VWG, dan is dat misschien voor mensen met wat minder kennis op het gebied van natuur allemaal wat te abstract. Om ook deze groep meer inzicht te geven in de effecten van terrein- en groenbeheer op de flora en fauna, heb ik in bijlage 2 enkele praktische opdrachten opgeschreven. Misschien ontstaat door het uitvoeren daarvan meer duidelijkheid en inzicht in de problematiek.

* Betreft rapport “Uitgangspunten en voorstellen van de Vogelwerkgroep Zutphen als inbreng voor een nieuw groenbeleidsplan in de Gemeente Zutphen” zie daarvoor www.vwg-zutphen.nl

Begin juli 2008 zorgde een mail over natuurvandalisme in Zutphen voor ophef in de media en gemeentelijke politiek. Mede naar aanleiding van die ophef heeft de Gemeente Zutphen eind 2008 het plan opgevat een nieuw groenbeleidsplan op te stellen. Het oude herziene groenbeleidsplan bleek immers ook al jaren verlopen te zijn. Om voor een nieuw groenbeleidsplan draagvlak onder de bevolking te krijgen is er de Klankbordgroep Groenbeleidsplan 2010 ingesteld.

Tijdens de eerste vergadering op 17 december 2008 werd het duidelijk dat het moeilijk zou worden om in één vergadering de zienswijze van de Vogelwerkgroep over te brengen. Het heeft meer tijd en uitleg nodig. Dat bleek ook vorige jaar toen begin juli de ophef begon. Ondanks alle berichten op het internet, radio- en TV-Gelderland en in kranten, verscheen in de Stentor van 28 juli 2008 een bericht waarin het college van B & W te Zutphen bij monde van Wethouder Geerken ontkende dat door dat beleid de natuur in de bermen 'op grove wijze' werd vernield. Hierdoor kreeg ik het idee wij de problemen, ondanks de aandacht die er voor is geweest, niet duidelijk of onvoldoende over kunnen brengen. Een oplossing zou kunnen zijn om mensen een aantal keren mee te nemen het veld in, of de problematiek eens wat uitgebreider op papier te zetten. Dat laatste is dus gebeurd middels een rapportage. De hoop was dat dit rapport een inspiratiebron zou zijn voor het nieuwe groenbeleidsplan in Zutphen, maar misschien ook in andere gemeenten of bij andere terreinbeherende organisaties. 

Het stuk is op papier en digitaal op grotere schaal verspreid en werd zeer goed ontvangen door heel veel mensen die reageerden. Van de officiële instanties kwam, op een enkele standaard-bedankmail na, geen enkele reactie. Later, tijdens mijn inspreken op de gemeenteraadsvergadering over het maaibeheer op 26 januari, bleek bijna niemand van de fracties die over het groenbeleid besluiten nemen het stuk te kennen, laat staan gelezen te hebben. Een positieve uitzondering daarop was de Stadspartij en Wethouder van Oosten die het stuk wel hadden gelezen en daar beide ook positief over waren. Het werd nogal dramatisch toen er tijdens een voordracht over het maaibeleid niet werd ingegaan op de natuurproblematiek, maar er slechts uitleg werd gegeven over de verschillende types van gazons binnen de gemeente. Welke gazons er vier, acht of zestien keer per jaar gemaaid werden en waarom. Tijdens de vergadering werd nog de opmerking gemaakt dat natuur niet in de stad thuis zou horen. Het schrijnende gebrek aan kennis en inzicht werd daarmee wel heel mooi verwoord. Uiteindelijk werd de professionaliteit van stadsbeheer niet in twijfel getrokken en er ontstond geen discussie. 

In diezelfde periode waren er ook problemen tussen de gemeente en de bomenstichting Zutphen. De bomenstichting was het niet eens met het gemeentelijke besluit een groot aantal bomen te kappen. In de krant verscheen een bericht dat er naar aanleiding van deze onenigheid voor de fracties een bomenexcursie gehouden zou worden. Tot mijn verbazing bleek de bomenexcursie niet georganiseerd door de bomenstichting, maar door stadsbeheer zelf. En de verschillende fracties? Die waren grosso modo ook héél tevreden over het bomenbeleid van stadsbeheer.
 
 

Zoeken naar het woord vandalisme in de Van Dale op internet leverde bovenstaande definitie op. In dat kader kunnen we degelijk spreken van een al jaren voortdurende vorm van vandalisme op het gebied van natuur. Onwetendheid is voor terreinbeherende instanties een heel zwak excuus, maar na het schrijven van het Groenbeleidsplan VWG is de bewering “dat wisten we niet……” door de gemeente nu geen excuus meer. We zijn nu een half jaar verder en nog steeds wordt overal om ons heen onverminderd ingezet op het vernietigen van natuur betaald met gemeenschapsgelden.

Nederland telt 12 provincies en evenzoveel Provinciale Landschappen, 441 gemeenten en 27 waterschappen. We hebben een Rijkswaterstaat, een Ministerie van LNV en we hebben zo’n 80.000 agrarische bedrijven. We hebben verschillende terreinbeherende instanties waarvan Natuurmonumenten (NM) en Staatsbosbeheer (SBB) de grootste zijn en 100-den loonbedrijven en bedrijven in de “groenvoorziening”. Duizenden mensen in het buitengebied en in de stedelijke gebieden zijn continu bezig met het verwijderen van natuur. Dag in, dag uit, en dat gaat al járen zo. Slecht een enkele keer gebeurd er op kleine schaal iets positiefs. Om de grote destructie buiten het voetlicht te houden worden deze kleine succesje breed uitgemeten in de pers, op internet, in tijdschriften en vervolgens bekroond met prijzen terwijl de vernietiging van natuur in Nederland onverminderd voortduurt.
Op jaarbasis worden door terreinbeherende instanties 100-den miljoenen euro’s uit gegeven aan natuurdestructie. Iets waar ze zichzelf voor een deel helemaal niet bewust van zijn, maar dat wel behoren te zijn. Zij hebben die verantwoordelijkheid naar zich toe getrokken, maar bij de uitvoering daarvan wordt tot en met vandaag, al decennia achtereen, veel te weinig tot geen enkele rekening gehouden met natuur. Ze zouden meer onderzoek moeten doen naar effecten van hun beleid en alternatieven moeten zoeken voor de nu nog verwoestende onderhoudsmaatregelen en landbouwmachines. Maar dat gebeurt zelden of nooit.

Een enkele keer zijn het burgers die lokaal tegen dit natuurvandalisme in verweer komen. Als gevolg daarvan belanden deze mensen al snel in de stroperige bureaucratische besluitvorming van klankbordgroepen en vergadercircuits. Deze vorm van inspraak vraagt enorm veel van de betreffende personen wat betreft tijd, geld, informatie inwinnen, stukken doorlezen, stukken schrijven, lobbyen, lezingen in elkaar draaien, creëren van draagkracht, standpunten duidelijk maken, voorbereiden, lezingen geven, vergaderen. Te veel. Regelmatig komt het daarbij ook tot rechtszaken en met een kleine achterban, de langdurigheid van de strijd die je moet voeren, de investering in tijd, geld en kennis, maken het allemaal vrijwel ondoenlijk om dat vol te houden. De kans dat je een rechtszaak wint is klein. De kans dat er daarna dingen veranderen wanneer je wel gewonnen hebt nog kleiner. Het heeft geen enkele zin meer om iedere sloopactie aan te vechten. Daarvoor is het een gevecht op teveel fronten geworden welke uiteindelijk nooit gewonnen kan worden. De natuur is de grote verliezer en uiteindelijk dus ook de mens.

Je zou meer verwachten van natuurbeschermingsorganisaties als NM en SBB maar met landbouwers in de top van beide organisaties worden daar steeds meer de belangen van landbouw behartigd. De negatieve gevolgen daarvan zijn merkbaar in b.v. de openstelling en daardoor aftakeling van terreinen, de actieve beleidsondersteuning en hulp bij de uitvoering van het vangen en vergassen van ganzen, de passieve houding t.a.v. de aftakeling van natuur in en aan de randen van hun gebieden, de toename van jacht in de terreinen, het verplaatsen van geld voor natuurbescherming naar agrariërs. NM en SBB zijn door het Ministerie vleugellam gemaakt en bieden geen tegenwicht meer aan de destructie van de agrarische industrie.
Wat dat betreft kunnen LNV en de agrarische industrie zich op de borst kloppen. Ze hebben gewonnen en misbruiken die winsituatie. Ongestoord door wat dan ook gaan ze hun gang in het zoveel mogelijk verwijderen van natuur. Zoals al eerder aangegeven, zijn ze daarin de afgelopen decennia heel effectief gebleken. Daarom dus dit zwartboek. Een zwartboek 2009 om iedereen die het weten wil, te laten zien waar de belangrijkste oorzaak ligt van die natuurarme omgeving waarin wij leven. 

In dit zwartboek beperk ik me heel sterk. Het gaat om de grove aangetroffen gebeurtenissen welke ikzelf de afgelopen paar maanden toevallig heb waargenomen in de nabije omgeving van Zutphen. Er is geen enkele moeite gedaan om een volledig overzicht te krijgen en er zijn geen oproepen geweest om vernielingen aan te melden. De gevolgen van de ingrepen zijn vaak in een paar uur klaar maar hebben decennia lang negatieve invloed op natuur en leefomgeving.

Maar daarmee waren we er nog niet. Dikke eiken lagen omgezaagd, dikke holle beuken idem. De stronken van die beuken zijn later zelfs nog met een stronkenfrees verwijderd. “Dood hout doet leven” was toch enige jaren geleden de kreet van NM? Nabij de watermolen was het bos leeg geharkt, alle takjes verwijderd en er waren nieuwe kleine boompjes geplant met bij ieder boompje twee boompalen. Bomen mogen blijkbaar zelfs in natuurgebieden niet meer scheefgroeien.

Maar dat was helaas nog niet alles. Langs de beek, waar je nooit mocht komen omdat dat kwetsbaar zou zijn voor de natuur, waren over een grote lengte met zand wandelpaden aangelegd. Natuurbeheer in natuurgebieden door Natuurmonumenten anno 2009! Als er zo met natuur wordt omgesprongen is het niet gek dat de rode lijsten van alle soortgroepen steeds langer worden. U zult wel denken dat ik hier meer dan verbaasd over ben. Dat klopt.

Hackfort is een mooi voorbeeld van de gevolgen voor natuur wanneer recreatie voorrang krijgt boven natuurwaarden en wie weet we wat daar de komende maanden nog meer zullen meemaken want ze zijn immers nog niet klaar.
 

Links dikke halfholle omgezaagde eik, een van de vele en rechts met zandlichaam aangelegd nieuw wandelpad langs de Baakse Beek in Hackfort. 30 januari 2009
 

Links dikke omgezaagde holle beuk waarvan later de wortelstronk met de frees en al het hout zou worden verwijderd. Rechts de situatie bij de watermolen; een leeggeharkt bos met aangeplante kleine boompjes tussen boompalen in. Hackfort 30 januari 2009

• De ruige graslandpercelen in de uiterwaarden rondom de Elterplas (oppervlak meer dan 10 hectare en zover mij bekend eigendom van Staatsbosbeheer) zijn midden in het broedseizoen, de eerste week van juni, terwijl daar volop gele kwikstaarten, bosrietzangers en rietgorzen zaten te broeden, helemaal leeg gemaaid. De aangrenzende dijk idem. Half juni was daar geen grasspriet, bloem of sprinkhaan meer te vinden. Het gebied was dit voorjaar een zeer rijk stuk uiterwaarden op gebied van flora en fauna. Nu zit er niks meer.
• Het grote grasveld bij de skatebaan aan de rand van het Zwanevlot, is begin juni tot en met de randen en helemaal tot onder de struiken, leeg gemaaid en afgevoerd. Er is niets blijven staan en ga maar kijken er is amper nog 1 insect te vinden. Op de parkeerplaats van Albert Heijn vind je er meer. Dit gebeurt jaarlijks.
• De in het rapport Groenbeleidsplan VWG genoemde zinloze plansoenen (H 3.1.) zijn nog steeds niet weggehaald. Terwijl de natuur probeerde alles weer te herstellen, is er door groenbeheer ook in 2009 weer ingezet op de volledige vernietiging van alles wat daar leeft en wil leven.
• Ten oosten van Den Elterweg, aan de zuidkant van de Warnsveldseweg is een terrein waar recent nog moerasvegetatie stond. Dit voorjaar is alles kapot gereden met een trekker. Ik ben er begin juni gaan kijken. Het stonk er naar riool alsof dat er in uitkwam of dat het riool daar aan het lekken was. Dit lijkt me niet de bedoeling of wel en waarom is het terrein zo vernield vraag ik me af?
• Ga je vandaar 200 meter verder richting Zutphen, dan is het terrein tussen de begraafplaats en Den Elterweg, waar ook recent een mooie moerasvegetatie groeide, verdwenen. Het terrein is geëgaliseerd en omgezet in een gazon wat door niemand anders gebruikt wordt dan door de grasmaaiers. Er is geen leven meer, alles is kapot gemaakt. De bosrietzangers zingen daar niet meer en de groene kikkers en al het andere dierenleven is ondergeploegd. Zo hebben we er wéér een zinloos gazon bij.
• Ga je vandaar weer 100 meter verder, dan kom je op het pad rondom de begraafplaats. In deze bosstrook is begin juni, midden in het broedseizoen, alle bodemvegetatie stukgeslagen en vernield. Nergens meer een bloemetje, alle vogels die op de grond broedden naar de knoppen en nog maar amper een insect. Hier is niks anders achtergelaten dan een brei van vernieling.
• De brede bermen van de provinciale weg bij Bronsbergen dan. Er is bijna niets gewijzigd ten opzichte van 2008, behalve dan dat het maaien dit jaar een hele maand eerder heeft plaatsgevonden. Daardoor heeft de vernieling een nog groter negatief effect gehad op het planten en dierenleven dan vorig jaar. Omdat er verder echt niets is gewijzigd, kan ik mijn teksten uit mijn mail van 7 juli 2008 gewoon opnieuw gebruiken: ”…….. Bij Bronsbergen dan. Daar ligt dan zo'n enorme grote bult kapotgeklepelde planten, nesten en insecten. Klaar om afgevoerd te worden; tonnen aan gewicht en dagen lang van zware arbeid van de onderhoudsploeg. Kubieke meters rottend materiaal van wat duizenden bloemen en miljoenen insecten hadden kunnen zijn. Rottend voedsel en beschutting; het leefgebied en voedsel van zoogdieren en vogels”.

En niet alleen daar, maar ook bij de N314 ter hoogte van Leesten Oost lag op 6 juni al, een bult insecten, amfibieën, planten, spinnen en vogelnesten van vele tientallen kubieke meters. Mij bereiken berichten dat de Provincies dit jaar overal in Nederland een maand eerder zijn gaan slopen dan de afgelopen jaren. Landelijk is zo over duizenden kilometers lengte de natuur vernield.
• Een van de grootste slaapplaatsen van roeken en kauwen in Gelderland op de hoek N 314 – N348 (in de winter 15.000 exemplaren) gaat binnenkort in ieder geval deels tegen de vlakte voor een nieuwe afrit. Vermoedelijk zullen de vogels een of meerdere nieuwe slaapplaatsen in de stad proberen te vinden en daar voor flinke overlast zullen gaan zorgen. Naar het buitengebied gaan ze zeker niet omdat ze daar ongecontroleerd zullen worden weggepest of worden afgeschoten. 

Ik hou er maar verder over op. Het is wel weer genoeg zo.

Als u na het lezen van dit Zwartboek denkt dat het in Zutphen wel heel erg moet zijn ben ik het daar mee eens, maar wel met een maar. Het is niet hopeloos. Hier in Zutphen is vergeleken met andere delen van het land nog relatief veel natuur. Het is de moeite daar voor op te komen. Maar dan moeten we er echt alles aan doen om dat niet uit onze handen te laten slaan zoals dat nu gebeurt.

Het moest even gezegd en het zou ook aardig zijn als dit stuk te zijner tijd een plaatsje krijgt ergens in de krochten van het gemeentearchief zodat eventuele toekomstige generaties nog eens na kunnen lezen hoe het toentertijd allemaal toch in godsnaam mogelijk was dat men zó met natuur en eigen leefomgeving omging.

Wat zullen ze verbaasd zijn om te lezen dat in die tijd, wanneer er meerdere belangen speelden, natuur en milieu altijd het onderspit moest delven. Wat zullen ze schrikken als ze lezen met welk een achteloosheid en gemak, en hoeveel deze generatie heeft geïnvesteerd in het vernietigen van natuur, leefmilieu, water en bodems. Het zal ze bevreemden wanneer ze lezen dat natuur werd vernietigd omdat men er bang voor was en omdat men het lastig, lelijk en rommelig vond.
 

Voor het geval ze dit ooit nog mochten lezen wil ik tegen die toekomstige generatie meteen maar zeggen: Sorry voor de rotzooi, de armoe en de leegte die we voor jullie hebben achtergelaten. Ik en vele anderen hebben gedaan wat we konden en er keer op keer op gewezen dat je zo niet met natuur moet omgaan. Tevergeefs. Het gros van jullie voorouders begreep het niet, was niet geïnteresseerd en vond natuur van geen enkele waarde. Het klinkt ongelooflijk maar het was gewoon niet anders. Ze waren bezig met geld, carrière en vakanties. Met de natuur hadden de meeste helemaal niets meer. Er was ook al weer een hele generatie opgegroeid zonder natuur. Dat werd steeds erger en de gevolgen daarvan, nou ja, dat weten jullie beter dan wij.

Ik heb nog een groot deel van die ellende meegemaakt. De natuur werd sneller gesloopt dan dat het zich weer kon herstellen en die sloop ging ook steeds sneller en werd steeds grootschaliger. Het verdwijnen en zelfs uitsterven kwam lokaal en wereldwijd zelfs in een versnelling. De natuur verschraalde, ook op wereldschaal en in alle ecosystemen. De belasting op het milieu werd steeds groter en nu het klimaat instabiel wordt lijkt er geen houden meer aan. De natuur krijgt klappen aan alle kanten en het lijkt nu soms wel of ze botweg weigeren de samenhang daarvan te begrijpen.

Hopelijk is het voor jullie nog mogelijk om op de achtergelaten puinhopen, met de beperkte bronnen, hulpmiddelen en de afgetakelde ecosystemen nog een toekomst te creëren. Het zal heel moeilijk worden. Maar misschien is dit een troost. Mocht het leven op aarde in stand blijven, dan zijn er over 150 miljoen jaar misschien wel weer net zoveel soorten planten en dieren op jullie aarde als in de tijd toen ik werd geboren.

Groeten en Sterkte,
Michel

Veel geld bedoeld voor groenvoorziening wordt geïnvesteerd in de afbraak en in het verwijderen van natuur (lees de voorbeelden in dit Zwartboek). Daar is dat geld niet voor bedoeld. Gezien het aantal personen dat daarin werkzaam is, de machines welke daarvoor worden gebruikt, het aantal objecten en het oppervlak waar het om gaat, denk ik dat alleen in de Gemeente Zutphen door de verschillende instanties, jaarlijks een half miljoen euro wordt uitgegeven, puur aan de destructie van “groen”.

Wanneer dat voor alle 441 gemeenten in Nederland zou gelden, praat je over een jaarlijks bedrag van 220 miljoen euro wat oneigenlijk gebruikt wordt. Daarbij moet ik eerlijk bekennen dat dit bedrag mogelijk nog veel hoger is.

Het zou zeer de moeite waard zijn om de rekenkamer daar eens naar te laten kijken.

Het zou een zegen zijn voor de natuur in Nederland wanneer dat bedrag onttrokken zou worden aan de groenvoorziening en in de ecologische hoofdstructuur gestoken zou worden. Dan snijdt het financiële mes aan twee kanten.

Wanneer heeft u voor het laatst een zingende veldleeuwerik gehoord?
Het afgelopen half jaar heb ik eenmaal kort een veldleeuwerik horen zingen. Dertig jaar geleden behoorde de veldleeuwerik tot één van de talrijkste broedvogels in Nederland. Het geeft een beetje aan hoe uitgeteerd de agrarische gebieden zijn, Tegenwoordig zijn dit de meest soortenarme terreinen van het land. In de havens van Rotterdam of in de industriegebieden van Amsterdam is een grotere biodiversiteit te vinden dan op het gemiddelde agrarische bedrijf in de regio Zutphen.

Wanneer heeft u voor het laatst een wezel of hermelijn gezien?
Mijn laatste waarneming van een wezel of hermelijn is al zo lang geleden dat ik het me niet eens meer kan herinneren. Ooit waren beide zeer algemeen. Dat was in een tijd dat de veldmuis (prooidier van de kleine marterachtigen) ook tot de veelvoorkomende zoogdiersoorten van ons land behoorde. Wanneer zag u overigens voor het laatst een veldmuis?

Noem tien soorten inheemse zoetwatervissen uit uw eigen omgeving.
Blankvoorn, rietvoorn, brasem, zeelt, snoek, baars, winde, pos, riviergrondel en kroeskarper. Alle dier- en plantensoorten in waterrijke gebieden stellen eisen aan hun leefomgeving. Voor de beheerders van het oppervlaktewater zijn de 80.000 agrarische bedrijven in Nederland hèt uitgangspunt. De financiële kosten die dat agrarische waterbeheer met zich meebrengt, worden opgebracht door 16,5 miljoen Nederlanders. De natuur is hierin slachtoffer want met de eisen die de natuur aan waterbeheer stelt wordt weinig tot geen rekening gehouden. Zo worden de TV-sticks via de waterschapsheffingen, de natuur die iedereen moet inleveren, de afname aan leefbaarheid en de inbeslagname van ruimte voor vleesproductie indirect toch nog een stuk duurder dan ze je wijs maken in de reclame.

Wijs een wateroever aan waar niet mechanisch gemaaid of gebaggerd is in de laatste vijf jaar.
Daarvoor moet je naar de overkant van de IJssel, naar de oevers van de oude IJsselarm. De rest van de honderden kilometers oevers in de regio Zutphen worden vrijwel allemaal jaarrond stukgemaaid en stukgebaggerd.

Wijs de dichtstbijzijnde locatie aan in uw eigen woonomgeving waar een egel ongestoord kan overwinteren.
Onder de composthoop in mijn achtertuin van zes bij zes meter. Een tweede locatie zou ik zo niet één twee drie kunnen geven. Echt vrijwel nergens wordt de natuur langer dan een jaar met rust gelaten, laat staan onbeperkt. De kansen voor een egel om ongestoord te overwinteren zijn minimaal geworden.

Wat is de dichtstbijzijnde voortplantingslocatie van gewone padden rondom uw eigen huis en hoe is het beheer van die plek; is er genoeg voedsel, kunnen de padden daar overwinteren, zijn er overlevingsmogelijkheden voor de 8 mm grote jonge padjes wanneer ze in juni uit het water kruipen?
In de Schouwlaak planten padden zich voort. De overlevingskansen zijn echter klein. Er is te weinig oeverbegroeiing, de jonge padden kunnen bijna nergens het land op en als ze dat lukt komen ze veelal al snel om door maaiwerkzaamheden, verdroging (ze kunnen zich bijna nergens voor de zon verstoppen), worden platgereden door trekkers en grasmaaiers of belanden via de straatputten in het riool. De aantallen in de Schouwlaak zijn daarom ook erg laag.

Wijs een boomloze locatie aan van slechts 100 vierkante meter waar minimaal al vijf jaar niet is gemaaid en waar ook geen auto’s, crossbrommers of trekkers hebben rond gereden.
Voor zo’n plek binnen het werkgebied van de Vogelwerkgroep moet je denk ik toch wel naar de oude vuilstort op De Mars gaan of naar de Gorsselsche Heide. En er is nog zo’n stukje onderaan de buitenmuren van de gevangenis. In de nabije omgeving van Zutphen zijn zelfs zulke postzegels een zeldzaamheid.

Wijs de dichtstbijzijnde dode boom aan die daar al meer dan 5 jaar in dode vorm staat.
Daarvoor moet je heel ver van het pad af in de terreinen van Natuurmonumenten. De rest is allemaal in mootjes gezaagd en als afval of brandhout afgevoerd.

Wat is de functie van een afgeschoten roek aan een touwtje boven een akker of een kuilhoop?
Geen enkele, een dode hond aan een touwtje boven een gazon waar honden niet mogen poepen werkt immers ook niet. Het is zinloos. Het is verboden. Het komt regelmatig voor in de omgeving van Zutphen maar er wordt nooit tegenop getreden. Daarnaast is de roek een nuttige en beschermde vogel, een belangrijke soort in het ecosysteem langs grote rivieren en een van de mooiste verschijningen in de regio.

• Om een idee te krijgen van de armoe aan natuur is hier de volgende opdracht: Tel het aantal plantensoorten in uw achtertuin en vergelijk dat met het aantal soorten op het dichtstbijzijnde agrarische mais- of graslandperceel in uw eigen woonomgeving. Nu je daar toch bent, zoek op het perceel tien muizenholletjes en tien huisjesslakken. Hoeveel lang heb je er over gedaan om dat te vinden?
• Om de effecten van vaak maaien op de groei van de vegetatie vast te stellen de volgende opdracht: Zaai begin maart uw tuin in met zo’n bloemenmengsel. Maai dit eenmaal in de twee weken het hele groeiseizoen lang. Hoelang duurde het voordat de planten in bloei kwamen?
• De volgende opdracht geeft een indruk van de effecten op de zoogdierfauna wanneer in dit land dagelijks duizenden trekkers, maaiers en klepelaars bezig zijn met zogenaamd onderhoud in de groenvoorziening. Rijd met uw auto en caravan over het caviahok met cavia van uw dochter. Wat is er over van het hok en wat van de cavia als die nog leeft.
• Om een idee te krijgen van de effecten van mestinjectie op de zoogdierenfauna in het agrarisch gebied de volgende opdracht: Stel je voor dat je een hermelijn bent en dat er met een druk van drie bar een lading varkensgier in jouw ondergrondse gangenstelsel wordt gespoten. Denk je dat je daar als hermelijn levend uit kan komen, zo ja, hoe denk je dat dan te gaan doen?
• Zoek in de openbare ruimte nabij je eigen huis een boom waar je makkelijk in kan klimmen en bedenk eens hoe het komt dat je die niet kan vinden. Zoek ook een boom met twee stammen en een boom met drie kronen in plaats van één. Vraag je eens af wie dat allemaal heeft weggehaald, waarom dat allemaal is weggehaald en waarom alle bomen ongeschikt zijn gemaakt voor kinderen om in te klimmen. Probeer het nut daarvan eens te ontdekken.
• Om een idee te krijgen van de problemen waarmee kleine landdieren te maken krijgen wanneer ze zich verplaatsen het volgende practicum: Vang tien padden en tien bruine kikkers en laat deze weer los voor je eigen huis, bij elkaar, midden op straat. Maak een lijst van wat er met de dieren na één uur is gebeurd. Verdeel dit over de categorieën: platgereden, in de straatput (riool) gevallen of leeft nog.
• Om een idee te krijgen hoe LNV omgaat met ganzenschade de volgende voorstelling en opdracht: Eén van uw sierkippen heeft de sneeuwklokjes gemold en dat kan niet onbestraft blijven. Om die schade voortaan te voorkomen zoekt u de kip welke het slechts kan vliegen. Zet deze in de gasoven van uw keuken, draai het gas hoog en wacht tot de vogel dood is. Bekijk het resultaat.
• Verstop tien stukken tuinslang van een meter lengte verspreid langs de waterkant en ga regelmatig kijken of ze er nog liggen. Schrijf op hoe vaak er een trekker overheen is gereden en hoe vaak de stukken tuinslang kapot zijn gemaaid. Bedenk dan hoe weinig kansen een ringslang momenteel heeft om te overleven. Nog afgezien van het feit dat er nog amper wat te eten is voor zo’n beest.
• Vang tien sprinkhanen, tien kevers, tien rupsen en tien huisjesslakken. Verder heb je nodig een ei, een kikker en een pad, een libel, een vlinder en een dikke naaktslak. Stop deze thuis allemaal tegelijk in de blender en zet deze vervolgens drie seconde aan. Deponeer de inhoud van de blender vervolgens op een bord en bepaal per diergroep welk percentage het heeft overleefd. Het resultaat van deze actie geeft een mooi beeld van het effect van een cyclomaaier of een klepelmaaier op de fauna. In en rond Zutphen worden op deze manier zo vrijwel alle wegbermen, recreatiegebieden, plantsoenen, dijken, uiterwaarden, wateroevers, natuurgebieden en agrarische gebieden bewerkt en veelal meerdere keren per jaar.  Jaar in.   Jaar uit!
• Rijd met de auto dwars door de tuin van de buren en kijk naar het effect op bodem, vegetatie en buurman. Vergelijk dit met de effecten van de zwaardere trekkers met bredere banden op vegetatie en dierenleven in de rest van jouw eigen woonomgeving.
• Herplant wordt vaak als excuus gebruikt om oude bomen om te zagen. Om te ervaren dat herplant geen vervanging is van een oude boom de volgende opdracht: Koop een jong boompje, pak een zaag en neem een tuinstoel mee. Zaag in het bos een boom om met een omtrek van minimaal 1 meter. Vervang deze boom voor het jonge boompje en wacht nu af in de tuinstoel tot het boompje weer net zo groot is als de boom die je hebt omgezaagd.
• Haal de hark uit de schuur en trek daarmee in één haal alle waterplanten uit jouw aquarium of uit die van een kennis of familielid. Zorg er wel voor dat de tanden van de hark goed over de bodem schrapen. Kijk naar het effect wat dat heeft gehad op de vegetatie en het dierenleven. Meet vervolgens hoe lang het duurt voordat het aquarium weer toonbaar is. Dit is een heel gangbare vorm van onderhoud in al het oppervlaktewater in geheel Nederland.
• Waterschappen beweren geen nesten stuk te maaien. Ze beweren dat ze daar eerst naar zoeken voordat ze gaan maaien. Ga eind april naar kinderboerderij De Schouw of een andere kinderboerderij in jouw buurt en probeer daar twee eendennesten te vinden. Daar zijn minimaal tien nesten te vinden en voor deze opdracht krijg je 2,5 uur de tijd. Dat is minimaal vijf keer zoveel dan Waterschappen beweren daaraan te besteden. Hoeveel heb je er gevonden?