1 Uitgangspunten voor een groen beleid

1.1 Groen in Zutphen

Daar waar sprake is van gebruik en inrichting van land en water, is natuur altijd en overal van belang. Natuur is een factor waarmee rekening gehouden moet worden. Wanneer dat goed gebeurt, met kennis en inzicht in de mogelijkheden, potenties en tijd, dan blijkt natuur geen vijand te zijn maar een metgezel van onschatbare waarde en onmisbare rijkdom. Dit uitgangspunt heeft misschien enige opheldering nodig.

Heel kort omschreven, natuur is alles wat op aarde “leeft” zoals o.a. de planten, dieren en mensen. De natuur bestaat uit de onderlinge samenhang tussen soorten en individuen. Milieu is de “dode” natuur als lucht, water en bodem. Milieu en natuur beïnvloeden elkaar op aarde sterk. De natuur, waartoe ook de mens behoort, beïnvloed het milieu en vice versa. Samen zijn het dé ingrediënten waarop, waarin en waarvan wij leven en wijzelf ook onderdeel zijn.

De afgelopen tweehonderd jaar heeft er wereldwijd een ongeëvenaarde aftakeling plaatsgevonden in de natuur. Momenteel gaat deze aftakeling sneller dan ooit daarvoor. Na meer dan een eeuw van permanente uitbuiting van natuur (de graaicultuur is een duidelijk en modern woord daarvoor) is dit nu zover voortgeschreden, dat zelfs het milieu hierdoor sterk negatief beïnvloed is. De film van Al Gore had een forse impact op politiek en samenleving en er werden snel plannen uit de kast getrokken en maatregelen genomen. Ook het boek “Cradle to cradle” en de in Nederland uitgezonden documentaire daarop “Afval is voedsel” en de net gestarte financiële crisis heeft een bewustwording in gang gezet. Ondertussen is zelfs het rijke Europa nog steeds niet in staat om de achteruitgang in biodiversiteit te stoppen. Zelfs de “gewone” soorten worden zeldzaam, kijk de Rode Lijsten er maar op na. Het is duidelijk dat de manier waarop met natuur, milieu en leefomgeving wordt omgesprongen, niet meer van deze wereld en niet meer van deze tijd is. Daar moet nodig wat aan gebeuren.

Als je thuis bent in een westers land, merk je allemaal niet zoveel van die gestage aftakeling. Maar als je buiten komt of buiten leeft, dan blijkt de wereld in een ongekend snel tempo aan het veranderen te zijn. De voor mensen onmisbare natuur heeft steeds meer moeite het hoofd boven water te houden. Al tientallen jaren lang, iedere dag, óók vandaag zullen er op deze wereldbol weer enkele diersoorten en meerdere plantensoorten uitsterven. Deze soorten zijn echt nóóit meer terug te halen en zullen daardoor nóóit meer meedoen in het ecosysteem waarin en waardoor ze gevormd zijn. Hoewel het probleem al decennia lang door een kleine groep mensen onderkent wordt is er ondanks de reeds genomen maatregelen nog steeds géén kentering. Niet in Verwegistan, niet in Europa, niet in Nederland en niet in Zutphen. Het lijkt allemaal maar amper door te dringen tot degene die het plannen en uitvoeren. Internationale en nationale initiatieven zijn heel belangrijk, maar uiteindelijk zal het allemaal op lokaal niveau via beleid en uitvoering gerealiseerd moeten worden. Daarom terug naar het groenbeleid in Zutphen.

1.2 Groen in Babylonië

De Van Dale op internet geeft de volgende omschrijving voor het woord “groen”.
groen bn 
1 met een kleur tussen geel en blauw: het ~e licht geven toestemming geven; de ~e partij, de ~en politieke organisatie van milieubeschermers; ~e stroom op milieuvriendelijke wijze opgewekt
2 onervaren

Vreemd genoeg is dit niet volledig. Wanneer men over groen spreekt, bedoelt men veel vaker de planten en vegetaties in de directe leefomgeving. Wanneer je het woord “groen” uit “groen”-beleid selecteert en kijkt wat de Zutphense organisaties als IVN, Bomenstichting en Vogelwerkgroep onder dat woord verstaan, blijkt dat breed. Behalve de groene vegetatie, vallen daar ook onder: Zwarte Bladluis, Oranje Zandoogjes, Groene Kikkers, Goudvinken, Paarse Dovenetel, Bruine Rat, Tamme Kastanje en Paddestoelen. Het gaat niet alleen om de kleur, maar om biodiversiteit en ecologische samenhang.

Dit in volledige tegenstelling tot bijvoorbeeld veel mensen in de politiek, planologen en architecten. Daar zie je op maquettes het “groen” terug in de vorm van vervangbare boompjes, strakke graslandjes en rechte betonnen slootjes. De natuur teruggebracht tot de kleur groen en bomen gedegradeerd tot lantaarnpalen. Noodzakelijk voor de aankleding en neergezet als ten alle tijden vervangbaar straatmeubilair. Op hun kaarten zie je het “groen” terug als de zogenaamde “grijze” gebieden: “daar waar je nog kan bouwen”. En daar zit nu net het probleem!

1.3 Gebiedsbegrenzing

De gemeente Zutphen heeft een oppervlak van ongeveer 4300 ha. Het nieuwe groenbeleidsplan heeft betrekking op 2003 ha en dan gaat het met name om het stedelijke deel van Zutphen. De enige open en relatief weinig bebouwde delen van het plangebied zijn de uiterwaarden van de IJssel, de omgeving van de Oosterbegraafplaats en het agrarische gebied tussen Leesten en de N314 in het zuidoosten. Om wat meer inzicht te krijgen in het grondgebruik van dit gebied is de topografische informatie uit 2006 op een rij gezet. Een overzicht van het grondgebruik is terug te vinden in tabel 1 en op de kaarten in bijlage 1.

1.4 Werkwijze

Wanneer gesproken wordt over “Zutphen” wordt daarmee het hele gebied binnen de grenzen van de gemeente bedoeld inclusief De Hoven en de voormalige gemeente Warnsveld. Het is van belang om te weten om welk gebied het gaat en welke begrippen leidend zijn wanneer je spreekt over groenbeleid. De begrenzing van het plangebied is bekend en zoals hierboven eerder geschetst, zou het volgens ons moeten gaan over biodiversiteit en ecologische samenhang, waarbij de factor milieu ook erg belangrijk is. Deze drie onderdelen: biodiversiteit, ecologie en milieu worden meegenomen in de besprekingen welke in de volgende hoofdstukken worden besproken. Het is een flinke puntenlijst geworden welke natuurlijk nooit helemaal volledig is. Het zijn heel duidelijk aanwijsbare problemen en inzichten van hoe je beter kan omgaan met de natuur en het milieu in je eigen leefomgeving, in dit geval toegespitst op Zutphen en omgeving.